Tijdens een rondleiding door de Synagoge keken we onze ogen uit

Geplaatst op:
Tijdens een rondleiding door de Synagoge keken we onze ogen uit

In de vakantierubriek ‘toerist in Stad’ duiken we in de rol van dagjesmens. Wat valt er hier te doen? Vandaag: we kregen een rondleiding door de Synagoge.

De Synagoge in de Folkingestraat is ruim honderd jaar oud en is onlosmakelijk verbonden met de stad, horen we van Geert Volders als hij ons rondleidt door het statige gebouw.

De Joodse gemeenschap heeft een eeuwenlange geschiedenis en is onlosmakelijk verbonden met dit deel van de stad. De Folkingestraat (en de directe omgeving) namelijk was ooit hét bolwerk van Joodse gezinnen, waar de bedrijvigheid zich uitte in tientallen winkels en ondernemingen.

Het was altijd al een hele open gemeenschap“, vertelt Geert ons. “De winkels werden ook bezocht door Stadjers, en op die manier ontstond een jarenlange band.” Bij een reeks zwart-wit-foto’s komt de band goed tot uitdrukking. Joodse gemeenschappen bedrijven arbeid en vieren feest op straat.

Geert: “Bij het verhaal van de Joden in de stad, denk je al snel aan de oorlogsjaren“, legt Geert uit. “Aan het begin van de vorige eeuw waren er 2600 Joden in Groningen, maar in 1945 waren dit er nog maar 120 tot 150.” Toch wil onze gids niet te lang stilstaan bij dit deel van de geschiedenis van het gebouw. “Er is namelijk zo veel meer om te vertellen over het Jodendom. De geschiedenis, de gebruiken, het eten. De feestdagen en de trouwerijen. En juist die dingen willen wij aan het publiek laten zien.”

En dat publiek, dat komt in grote getalen af op het gebouw in de Folkingestraat. We zien veel toeristen om ons heen, voornamelijk uit Duitsland. “Maar kom je hier buiten de vakantie, dan zijn het vooral schoolklassen. Educatie is een belangrijk doel van de Synagoge.

 

Nog in gebruik als gemeente

Een uniek detail aan de Synagoge is dat hij nog verbonden is aan de joodse gemeente in Groningen. Waar de andere synagoges in de provincie tegenwoordig dienst doen als museum, is de onze nog volledig in gebruik en worden er op zaterdag de Eredienst gehouden.

Lees ook:  Dicht op elkaars lip en toch geen ergernis in de Jozef Israëlsstraat

Nog een detail: de Synagoge behoort tot de Orthodoxe stroming. En dat betekent dat er gebruiken en tradities zijn, die in ere moeten worden gehouden. Geert vertelt ons honderduit.

Neem nou het religieuze deel, het gedeelte van de Synagoge waar de diensten worden gehouden. Alleen onder begeleiding mogen we dit deel betreden, en bij binnenkomst blijkt ook voor ons het dragen van de traditionele keppel verplicht.

Centraal staat de Heilige Ark, de plek waar de Tora ligt opgeborgen achter oostelijke gordijnen. “Tijdens de dienst op zaterdag is het openen van de Ark het hoogtepunt van de bijeenkomst. En dat gaat gepaard met vreugde als de Tora wordt geopend. Want het lezen van God’s woord, dat is het mooiste wat er is.

En Gods woord wordt hier op alle mogelijke manieren geëerd. De Tora is hier handgeschreven, in het Hebreeuws. En niet als een boek, maar als een rol.

De rol die voor ons klaarligt is overigens niet handgeschreven, maar gedrukt. Die ligt hier voor de toeristen, voor het geval dat een toerist per ongeluk de tekst zou aanraken. “Dat is één van de uitgangspunten, dat je hem niet aanraakt. De Tora is God’s woord en die raak je niet aan“. Op zaterdag wordt daarom de gedrukte torah opgerold en komt de échte tevoorschijn.

 

Godsdienstles

Tijdens de anderhalf uur durende rondleiding krijgen we een flinke les in de geschiedenis en de gebruiken van het Jodendom. Waarbij we af en toe flink worden overhoord.

Weten we bijvoorbeeld waarom de sabbat op zaterdag wordt gehouden? “Om te bidden” antwoorden we, om ter plekke door de grond te schieten van schaamte. We herstellen ons snel, want het juiste antwoord is natuurlijk dat Jahwe de aarde in zes dagen schiep en op de zevende dag rustte.

Lees ook:  SuperStadjer-wedstrijd beloont bescheiden vrijwilligers

Geert blijft vriendelijk, ondanks ons initiële foute antwoord. “Er komen hier veel verschillende bezoekers en je merkt een heel groot verschil tussen de ene bezoeker en de andere.” En dag is ook niet erg. “We vinden het belangrijk dat we aan mensen ons verhaal kunnen vertellen, want ik denk dat dat nodig is om de geschiedenis van de Joden in Groningen te begrijpen.”

Tijdens de rondleiding krijgen we meer verhalen te horen dan we ooit in één artikel kwijt kunnen. Over de oriëntaalse bouwstijl van het gebouw, over kosjer eten en over, doodgewone Nederlandse woorden die hun oorsprong in het Oosten blijken te hebben. Maar ook over de enige Joodse studentenvereniging van de stad, de traditionele feesten en over de onlangs gerestaureerde Mikwe, het rituele Joodse bad die centraal staat bij feesten en vieringen.

Aan het eind zijn we onder de indruk van alle verhalen.

 

Bijzondere plek in Groningen

Geert is blij met onze belangstelling en hoopt dat ‘zijn’ Synagoge nog heel erg lang bezoekers mag verwelkomen. Want zo behoudt het gebouw niet alleen zijn religieuze functie, maar neemt hij ook een bijzondere plek in binnen de Groninger cultuur. Een plek waar mensen kennis kunnen komen maken met een Groninger cultuur met Oosterse roots. En dat mensen komen kennismaken, dat is volgens Geert van het allergrootste belang.

Je leert je inleven in een andere cultuur.” En dat is belangrijk, vindt onze gids. “Juist in deze tijden, waarin thema’s als verdraagzaamheid en diversiteit onder druk staan, is het goed als mensen leren kijken naar andere culturen. Zeker als een gemeenschap al zo lang aanwezig is in Groningen en volop aanwezig is in de straten eromheen.”