Waarom de Herestraat de Herestraat heet

Geplaatst op:
Waarom de Herestraat de Herestraat heet

In ‘straatnaamverhaal’ gaan we op zoek naar de verhalen achter bekende straatnamen. Hoe kwamen ze toch bij de Herestraat?

Herestraat. Prachtige winkelstraat, helemaal bovenop de Hondsrug. Eén van de duurste straten van Nederland, en dan hebben we het niet alleen over Monopolie.

Het is dé plek waar duizenden Stadjers, Ommelanders en toeristen de stad binnenwandelen; onderweg zoekend naar de nieuwste jeans of de geurigste parfums. Met de muziek van Moti op de achtergrond en een stroopwafel op de markt in het vooruitzicht. Groningen op zijn best.

En ook nog eens één van de oudste straten van Nederland. Ga maar na: al in de veertiende eeuw kwam de Herestraat tegen in manuscripten over Groningen, maar in tegenstelling tot wat je zou denken, heeft de naam niks te maken met heren van stand.

 

Waar de naam van de Herestraat vandaan komt

Herepoort en Herebrug

Groningen heeft een roemrucht oorlogsverleden (en dan hebben we het niet alleen over de strijd tegen de Duitsers in de jaren veertig van de vorige eeuw). Als grootste stad langs een belangrijke vaarroute, hebben de Stadjers zich door de eeuwen heen met hand en tand moeten verdedigen tegen indringers uit alle windhoeken, zoals de Saksen, de Geldersen en de aanvallers uit Münster.

En dat konden ze maar wat goed. Verscholen achter metershoge muren zaten ze; met een gracht rondom de vesting die de Stadjers beschermden tegen de indringers. Met binnen die muren een flink arsenaal aan wapentuig én een omvangrijk stadsleger.

Lees ook:  5 evenementen in 2019 waar we nu al zin in hebben

Dat leger, die heeft naam gegeven aan meerdere straten in de stad. De bekendste van die straten is de Herestraat. Want waar de straat nu de plek is voor een leger aan winkeliers, was het vroeger de plek waar Groningse militairen marcheerden als er weer eens iemand ongewenst aan de stadspoort stond te rammelen.

De straat werd vernoemd naar “de heirbaan, de grote weg waarlans het heir, het leger trok”, aldus schrijver K.A. Feith in de Groningsche Volksalmanak van 1891.

De oorspronkelijke naam ‘Heerstraat’ komt volgens Feith voor in historische stukken van 1346, waar de straat in het Latijn de ‘Platea Exercitus’ werd genoemd. In de latere eeuwen werd dit verbasterd en ontstond de schrijfwijze ‘Heerenstraat’, later ‘Herestraat’.

En er zijn meer verhalen te vertellen.

 

De gruwelijke put waar kinderen uitkwamen

herestraat bij carolieweg

In diezelfde volksalmanak beschrijft Feith een waterput die, volgens de verhalen, het leven schonk én afnam.

Bij het begin van de Herestraat, zo’n beetje ter hoogte van de Carolieweg, vond je in die tijd de ‘waelput’: een waterput met een verhaal wat eeuwen later nog beroemd is. In die tijd werden Groninger baby’s namelijk niet gebracht door de ooievaar; evenmin werden ze uit het kool getrokken. Nee, in die tijd kwam je nieuwe broertje of zusje uit deze roemruchte watervoorziening. Nou ja, volgend je ouders dan.

In lang vervlogen tijden werd de grote open put met zowel bewondering als gruwel bewonderd. Waar de put onder kinderen bekend stond als een plek voor geboorte; was het voor Stadjers van weleer de plek waar ongewenste huisdieren zonder blikken of blozen in werd verzopen. “In werkelijkheid was hij een oord , waarin menig hond of kat door een meedoogenloos mensch ten doode werd gewijd“, aldus Feith.

De dierenmishandeling bij de put was niet alleen een gruwelijk ritueel, het was ook nog eens levensgevaarlijk voor iedereen die de put daadwerkelijk wilde gebruiken om drinkwater uit te halen. Rottende karkassen verteerden in het water en zorgden voor één grote kweekvijver voor bacteriën.

Na de cholera-epidemie van 1866 werd de put voorzien van een overdekte pomp. In 1878 zou de put uiteindelijk definitief door de gemeente  gesloten worden, vanwege het gevaar voor de volksgezondheid.

Lees ook:  Waarom de Trompstraat niet gewoon in de Zeeheldenbuurt ligt