De brede markt die opeens niet zo breed meer was

Geplaatst op:
De brede markt die opeens niet zo breed meer was

In ‘straatnaamverhaal’ gaan we op zoek naar de verhalen achter bekende straatnamen. Deze keer: de verhalen over de Grote Markt in hartje Stad.

Grote Markt. Prachtig plein in het midden van de stad. Waar ’s ochtends de laatste nachtbrakers gebroederlijk staan te genieten, terwijl de eerste stadsbussen alweer in touw zijn om de mensen naar hun werk te brengen. Waar je heerlijk kunt zitten op de stadstribune en je (bijna) altijd terechtkan voor een patatje op de markt.

Er is altijd iets te doen.

Maar de naam dan. Grote Markt. De oorsprong laat zich wel vrij gemakkelijk raden. Want er ís hier nu eenmaal een markt, en die is eigenlijk best groot. Zou dat alles zijn wat erover te vertellen valt? Nah…. dat geloven we niet.

En dus is het tijd om de geschiedenisboeken in te duiken.

Lees ook:  10 bezienswaardigheden in Groningen

De naam is helemaal niet logisch

Want nu we erover nadenken: zo logisch is de naam niet. Immers, op een paar minuten lopen ligt de Vismarkt, en die is nou eenmaal een slag groter dan ons meest centrale plein. Nu snappen we ook wel dat ‘De-op-één-na-grootste-markt’ als straatnaam niet zo handig bekt, dus zijn we benieuwd.

In de Groningsche Volksalmanak beschrijft geschiedschrijver Johan Adriaan Feith hoe het plein in lang vervlogen tijden een hele andere naam had: De Breedemarkt. En inderdaad: die naam past volgens ons een heel stuk beter bij een plein die ooit breder dan lang was (en liep van het ‘Mertenskerckhoff’ tot de ‘Guldenstrate’).

Maar waarom de naamsverandering? In zijn inleidende verklaring vertelt Feith over de grilligheid waarmee zo rond de 18e eeuw de straatnamen werden veranderd.

Er openbaart zich in de laatste jaren in onze stad een streven naar naamsverandering van straten“, schrijft Feith. “De bewoners van onderscheidene buurten roepen de hulp van den gemeenteraad in tot het herdoopen van de door hen bewoonde stadsgedeelten.”

Redenen voor naamsveranderingen waren voornamelijk gevoelsmatig, aldus de historicus. “Redenen van
den meest verscheiden aard, vooral ontleend aan de vrees onder den ouden naam eener slechte buurt te lijden, gepaard aan de hoop, dat naamsverandering ook standsverbetering zal aanbrengen.”

Het veranderen van de straatnaam zou dus statusverhogend werken, aldus Feith.

 

Was de Grote Markt dan zo slecht?

Maar had men het in die tijd op de Breedemarkt dan zo slecht?

Je zou denken van wel, als je leest hoe het er ooit aan toeging. “Geen plaveisel dekte de wegen, de varkens liepen vrij rond , geen „stadsreiniging” droeg zorg de vuilnis te verwijderen.”

Eén grote, vieze boel dus – een situatie die pas in de vijftiende eeuw door het toenmalige gemeentebestuur werd aangepakt.

Een grappige anekdote, maar niet eentje die Feith in verband brengt met de naamswijziging. Weliswaar was het in de vijftiende eeuw heel gebruikelijk dat hier de zwijnen in de modder laten te wroeten, maar een eeuw later was alles schoon en bezwaard.

 

Veranderingen

Nee, Feith gooit het over een andere boeg, namelijk de veranderingen die de markt in die tijd onderging. Eerst de bouw van het Stadhuis.

In het midden der 15e eeuw onderging de Breede markt groote veranderingen. In 1443 werd een aanvang gemaakt met het bouwen van een raadhuis midden op de markt, tegen welks oostzijde in 1470 het stadswijnhuis werd gebouwd.”

Daarna was het de beurt aan het Waagplein. “In 1660 werd een tweede gedeelte van de markt aan het publiek verkeer onttrokken door het plaatsen van een waaggebouw in den noord- v westhoek nabij den ingang van Zwane- en Boteringestraat.”

En op die manier werd, zo impliceert Feith, de Bredemarkt stukje bij beetje minder breed. Omstreeks 1830 veranderde het plein naar de naam zoals we hem nu kennen: De Grote Markt. Waarom juist die naam? We hebben het niet kunnen ontdekken.

Wel kwamen we in één oud manuscript de samenvoeging ‘Grote ende Brede Mercket’ tegen. Een populaire naam in de volksmond destijds? Wie het weet mag het zeggen.