De verdwenen burcht die de Spanjaarden hier ooit bouwden

Geplaatst op:
De verdwenen burcht die de Spanjaarden hier ooit bouwden

In ‘straatnaamverhaal’ gaan we op zoek naar de verhalen achter bekende straatnamen. Deze keer: de oorsprong van de Burchtstraat.

Burchtstraat. Kleine zijstraat van de Gelkinge met een ontzettend stoere naam.

Niet echt een straat waar je snel in zult fietsen, behalve als je een keertje snel wilt afsnijden op weg naar de Oosterstraat. Het westelijke deel heeft af en toe nog wat bedrijvigheid aan de achterkant van het naastgelegen warenhuis, en er is een kleine kroegje met de sfeer van een dorpscafé… en that’s it.

Lees ook:  Wat gebeurt er met deze gebouwen als het Forum straks open is?

Maar die naam. Stoer, of nait dan? Burcht. Een kasteel. Plek waar vroeger mannen met zwaarden rondliepen om de stadslinie te verdedigen. Althans, dat is wat we ons erbij voorstellen als we de ogen sluiten en beginnen te dagdromen. Maar welke burcht moet dat dan zijn geweest? We duiken in de stadsarchieven.

 

Eén van de acht muurstraten

Groningers waren vroeger vrij praktisch in het verzinnen van hun straatnamen. Erg lang werd er waarschijnlijk niet over nagedacht, want straten werden meestal vernoemd naar iets wat er te zien of te doen was. Zo ook bij deze straat.

De oorspronkelijke naam van de Burchtstraat was namelijk ‘Achter de Muur’. De muur waar de straat naar werd vernoemd, lag tussen de huidige Burchtstraat en het Zuiderdiep (zo ongeveer op de plek waar je nu een rits horecapanden hebt staan).

Geen bijster originele straatnaam, want in die tijden waren er maar liefst acht straten die deze naam droegen.

Hisoricus Feith schreef er eind negentiende eeuw over in de Groningsche Volksalmanak. “Met het oog op de acht straten in verschillende wijken der stad gelegen, allen Achter den Muur geheeten, besloot de regeering wijselijk die straten met de noodige afwisseling van namen te herdoopen.”

In 1874 kreeg de straat uiteindelijk zijn huidige naam.
burchtstraat te groningen

De burcht die de naam gaf

Maar om welke burcht ging de straatnaam dan? Dat verhaal komt nu.

De straatnaam verwijst naar de citadel Arx Nova, die in 1568 werd gebouwd op de plek waar je nu het Hereplein hebt.

Een kasteel met een bloederige voorhistorie.

Aanleiding voor de bouw was de jarenlange fittie tussen protestanten en katholieken. De katholieken stonden aan de kant van de Spaanse Koning; de protestanten aan de kant van de oranjes. En kennelijk liep dat niet zo heel erg lekker. Aanvankelijk gedoogden de partijen elkaar in de stad, maar dat bleek niet van lange duur.

Gevolg: strijd.

Het was een gevecht waar de broers van Willem van Oranje (namens de protestanten) en de Hertog van Alva (namens de katholieken) aan te pas moesten komen om te beslissen van wie de stad nou eigenlijk was.

De Oranjes trokken hierbij aan het kortste eind. Lodewijk van Nassau stierf in het heetst van de strijd, Adolf van Nassau nam de benen, de Hertog van Alva won en het Heerlijkheid Groningen bleef Spaans grondgebied.

Lees ook:  Volgende week gaat hij weer aan: de grootste kerstbal ter wereld

De nasleep was bitter. Door de hulp van de Oranjes in te schakelen, raakten de Stadjers in onmin bij de Spaanse vorst. Eerherstel was mogelijk, maar wel onder een fors pakket aan voorwaarden. Eén daarvan was de bouw van een groots kasteel buiten de stadsmuren, waarvan de bouw in 1570 begon. En dus moest men aan de bak.

Arx Nova

De bouw van Arx Nova duurde ruim zes jaar, maar werd nooit helemaal afgerond. Want voordat de Spaanse overheersers het kasteel bouwklaar hadden, eindigde de Spaanse tijd. De Spanjaarden werden vanuit Gent gewieberd door de Oranjes en Nederland werd autonoom onder stadhouder Willem van Oranje.

De Stadjers kregen daarbij toestemming om het kasteel tot de laatste steen af te breken. En dat deden ze ook. Grondig. Zo grondig zelfs dat van het Spaanse kasteel van weleer geen spoor meer is terug te vinden.

Lees ook:  Vier studieplekken in Groningen (als de UB vol is)